نقدي دوستانه بر مجله دوست داشتني نجوم

راستش حتي فكر اينكه در مورد مجله اي بسيار با ارزش و با سابقه درخشان چون نجوم مطلبي انتقادي بنويسم براي خودم هم باور كردني نيست . سالهاست براي تشويق دوستان به مجله نجوم براي هر مطلبي به اين مجله راهنمايي ميكنم . در روي ميز دفتر و منزل و حتي در اتوبوس و خيابان به نحوي آن را در دست ميگيرم كه كاملا ديده شود و از هر فرصتي براي تبليغ و معرفي آن استفاده ميكنم . اما چند ماه قبل وقتي تعداد زيادي از صفحات اين مجله بسيار با ارزش ، ( نجوم شماره 203 دي ماه 89 )به بهانه اجازه ناسا براي براي فيلمبرداري ازپايگاهايش براي ساخت يك فيلم علمي تخيلي ، به آن فيلم خاص اختصاص داده شده بود مطلب كوتاهي نوشتم اما آن را فقط براي مسئولان مجله فرستادم و صفحه آن مطلب را در سايت قرار ندارم تا تنها انتقادي باشد خصوصي و دوستانه . اما با دريافت شماره 205 مجله نجوم ( اسفند 89 و فروردين 90 ) كه به صورت رنگي و به همراه يك سي دي نيز عرضه شده بود مشاهده كردم كه تنها دو شماره بعد از آن مطلب مجددا ضمن توضيح كوتاهي در توجيه آن عمل و يا به آن بهانه ، 24 صفحه ديگر از 107 صفحه اولين شماره رنگي مجله نيز به فيلمهاي علمي و تخيلي اختصاص داشت ! بنابراين بر آن شدم تا اينبار تنها جنبه خصوصي آن انتقاد را حذف كنم . بخش دوستانه اش همچنان پابر جا و غير قابل خدشه دار شدن خواهد ماند .

مطلقا تصور نكنيد من با فيلمهاي علمي و تخيلي مخالفم. من خود بارها گفته و نوشته ام كه تخيل دروازه اي است به سوي واقعيت . آنچه علم اكنون بدانها جامه عمل پوشانده همان روئيا ها و تخيلات گذشتگان ما ميباشند . شايد بهترين مثال براي فيلمهاي مهمي در اين زمينه نيز همان مجموعه معروف پيشتازان فضا دهه 70 ميلادي باشد . اما هر سخن جايي و هر نكته مكاني دارد . و 24 صفحه از 107 صفحه مطلب يك مجله در مورد فيلمهاي علمي تخيلي شايسته مجله اي سينمايي است و نه شايسته تنها مجله ماهانه تا حدي تخصصي نجوم در ايران ! يكي دو صفحه مطلب در اين مورد نه تنها جايي براي انتقاد باقي نميگذاشت كه شايد بحث مفيدي هم ميبود . اما خطري كه به نظر من و فقط به عنوان نظر يك خواننده علاقمند به نجوم در اين تغيير مسير تنها مجله معتبر نجوم ايران وجود دارد اين است كه به بهانه جذب مخاطب ! كم كم مسائل آسترولوژي ! را هم به بهانه نقد و انتقاد و يا خبر رساني و جذب و سپس هدايت به سوي علم واقعي وارد مجله كنيد و مثلا در كنار بخش آسمان در اين ماه طالع اين ماه را هم البته فعلا با نقدي آتشين و مدتي بعد بعنوان اعتقاد ، نياز و يا درخواست بخشي از خوانندگان درج كنيد !( همان بهانه هايي كه براي پخش - و البته نقد - برخي فيلمهاي اكشن و مبتذل و آكنده از خشونت و بي رحمي و ... زياد استفاده ميشود كه البته همگان ميدانند كه بيننده به تنها بخشي كه كاري ندارد نقد آنهاست ) و البته در آن صورت بحدي تيراژ مجله بالا خواهد رفت كه مسئولان مجله شبكه اي تلويزيوني و ماهواره اي هم ميتوانند تهيه كنند . اما در آن صورت ديگر اين مجله ، مجله نجوم و يا آن نجومي كه بود و برخي از ما فسيلها ميخوانديمش و دوستش داشتيم ، نخواهد بود . و خوانندگانش نيز آنها كه بيست سال است هر ماه در انتظارش مينشستند و يا حداقل فرسوده و افسرده هايي چون من نخواهند بود . و بيم من اين است كه روزي مجبور شوم نسخه اي از كتاب زيباي علم و نابخردي را كه تا كنون به بسياري هديه داده ام براي برخي دوستان مجله نجوم هم بفرستم و تاكيد بر اين سرآغاز آن كه :

اين كتاب مناسب حال كساني است كه دست كم يك بار مجذوب سفسطه هاي شده باشند كه گاهي حاشيه علم ناميده ميشوند . براي كساني كه از خود پرسيده اند آيا ممكن نيست عاقبت حقيقتي در پديدهاي روان دريابي ، بشقابهاي پرنده ، فضا نوردان ِ باستان ،زيست آهنگ و نظاير آنها نهفته باشد . به درد آنها ميخورد كه از نحوه برخورد دانشمندان به اصطلاح رسمي با فرضيات حاشيه اي به شگفت مي آيند . چرا به اين سرعت آنها را رد ميكنند ؟ پس كجاست آن آزاد انديشي و بي غرضي كه همه آموخته ايم از اهل علم بايد انتظار داشت . موضوع كتاب ما شبه علم است و اينكه با علم راستين چه فرقي دارد . لازم نيست كه در علم صاحب نظر باشيد تا تشخيص دهيد كه چه مطلبي شبه علم است . تنها كافي است از آنچه علم است و از آن مهمتر – از آنچه علم نيست يك تصور كلي داشته باشيد . و نوشته اي براي انبوه خوانندگان جديد و جذب علم نجوم شده مجله نجوم كه بين تخيل علمي و تخيل شبه علمي و بين ترويج علم و شبه علم هم تفاوت بسيار است . از كتاب علم و نابخردي ( راستش من آنقدر در باره اين كتاب تبليغ كرده ام كه اگر اين واژه را در گوگل جستجو كنيد اين پايگاه در رتبه اول معرفي قرار خواهد گرفت )

دوست نويسنده گرامي مجله بسيار زيبا و معتبر نجوم كه نوشته ايد :

ما به سراغ اين موضوعات رفته ايم تا زاويه جديدي به مباحث علمي باز كنيم و اين شماره نيز پرونده اي مفصل درباره علمي تخيلي ها ... اما چرا بايد چنين كنيم ؟ زيرا ما روزنامه نگار علمي هستيم كه در عين حال ميخواهيم نجوم و علم را در جامعه ترويج كنيم ..... و از آنجا كه قصد ترويج داريم بايد به مردم چهره ي واقعي علم را نشان دهيم ؟ چره واقعي علم چيست ؟ رفتاري و كرداري آنچنان فرسوده و افسرده كه هيچكس علاقه اي به آن ندارد يا دنيايي پر هيجان و جذاب ؟ من فكر ميكنم كه دومي درست است .....به نظر من علم چهره افسرده و اخم آلود و بي ادب و عبوث برخي استاداني نيست كه دانشجويان شان ساعت ها بايد پشت در هاي بسته اتاق هاي آنها بايستند تا شايد رحمتي حاصل شود و استاد از بالاي عينك خود نگاهي از سر ترحم به برده هاي خود بيندازد ...

دوست گرامي و روزنامه نگار علمي ( و نه سينمايي ! ) كه ميخواهيد چهره واقعي علم را به مردم نشان دهيد . به نظر من چهره واقعي علم همان چهره واقعي علم است و بس يعني همانكه به خوبي در كتاب زيباي علم و نابخردي بيان شده است . و براي دركش طبق گفته زيباي اين كتاب ( علم و نابخردي لازم نيست كه در علم صاحب نظر باشيم تا تشخيص دهيم كه چه مطلبي شبه علم است . تنها كافي است از آنچه علم است و از آن مهمتر – از آنچه علم نيست يك تصور كلي داشته باشيم . و صد البته رفتاري كه شما به عنوان رفتار ي فرسوده ! معرفي كرديد هيچ توجيهي در علم ندارد و در مكانهايي كه براي آموزش آن تحت عنوان دانشگاه در جهان وجود دارد اگر استاندارد دانشگاه در آنها رعايت شده باشد به هيچ روي چنين نبوده و نخواهد بود . و هيچ دانشجويي ساعت ها در پشت اتاق استادش در انتظار نميماند و هيچ استادي اينگونه به دانشجو اش نگاه نميكند ( برده ) . به نظرم بايد كمي ديدتان را حداقل نسبت به محيط هاي علمي رسمي داراي استاندارد لازم جهاني تصحيح كنيد . و چهره واقعي علم هم نه آن است كه در بسياري از فيلمهاي علمي و تخيلي هاليوودي نشان داده ميشود ( با احترام براي قدرت تخيل انسان و قدرت صنعت و هنر سينما ي هاليوود ) و نه همانطور كه در نوشته اي به آن اشاره كردم آنگونه كه بتوان در زير زمين خانه و بدور از جامعه رسمي علمي به كيمياگري پرداخت و نه آنگونه كه بتوان فيلمهاي مستند نماي” راز “ و “ نابودي جهان در سال 2012 “ و صدها مستند نماي علمي ديگري از آن ساخت و در گسترش علم ! و جذب مردم و تربيت دانشمندان جديد ! از آنها استفاده كرد . چهره واقعي علم همان است كه وقتي به مرحله ظهور برسد سازماني چون ناسا هم از آن بيرون مي آيد كه ممكن است در تهيه يك فيلم علمي و تخيلي به سينماي هاليوود كمك هم بكند اما سازمان ناسا كار علمي اش را انجام ميدهد و پروژه هاي خودش را دنبال ميكند و هاليوود هم كار خودش را و پروژه هاي خودش را و مردم هم تكليفشان كاملا مشخص و روشن است كه چه زمان در سينما فيلمي هاليوودي را تماشا ميكنند و از قدرت صنعت سينما در به تصوير كشيدن قوه تخيل انسانها لذت ميبرند و چه زمان فيلمي مستند از پروژه اي علمي - فضايي و توسط ناسا را از نگاه علم و دانش مشاهده ميكنند .

دوست نويسنده گرامي و همكار عزيز بهترين مجله علمي ايران در بيست سال گذشته كه به داشتن همه شماره هاي آن افتخار ميكنم ، و مسئولان بسيار محترم مجله نجوم :

به گفته معروف خودمان صلاح مملكت خويش خسروان دانند . ناسا ، هاليوود و مجله نجوم هر كار كه خود صلاح بدانند خواهند كرد اما اگر ناسا به سراغ فيلمسازي برود و هاليوود بخواهد كار علمي انجام دهد دو اتفاق مهم رخ خواهد داد . دومين اتفاقي كه قبل از اتفاق مهم اول رخ خواهد داد اين خواهد بود كه طرفداران و پيروان آنها عوض شود و البته اولين و مهم ترين اتفاقي هم كه خواهد افتاد اين است كه هر دو نابود خواهند شد . حال آنكه هر دو لازم و مفيد هستند . پس به نظر من بهتر است بگذاريم مجله هاي سينمايي 24 صفحه از مجله خود را به فيلمهاي علمي – تخيلي اختصاص دهند و گاهي نيز يكي دو صفحه از مطالب مجله نجوم را نقل كنند و مجله نجوم هم كار خودش را بكند و گاهي يكي دو صفحه هم فيلمهاي علمي – تخيلي هاليوود را معرفي كند . در هر حال آنچه نوشتم با توجه به آنچه خود درست ميپندارم بود كه قطعا ممكن است بر خطا نيز باشد ( در باره من ) اما اطمينان داشته باشيد كه از سر دوستي است و بس . و رنگي شدن مجله و سي دي همراه هم دو اقدام بسيار درست و بموقع بود . موفق باشيد ( البته نه در جذب خواننده به هر روش ممكن ، كه در انجام درست رسالت علمي و فرهنگي خود حتي با سختي و كندي )

مظفر شريعتي

ارديبهشت 90

و البته در ادامه 22 صفحه تمام به معرفي اين فيلمها پرداخته شده است !!

www.shariaty.com

درباره من / تماس با من نوشته ها ي من كارهاي صوتي كارهاي تصويري عكس ها توليدات پشتيباني Youtub
صفحه ويژه افسانه	نجوم	*ا دبيات*	تاريخ	فلسفه	*رايانه*

*گزيده هاي تصويري*	روان شناسي	طبيعت و حيوانات	علوم و فناوري	عكس	گوناگون
فهرست مطالب جديد	داستانهاي كوتاه	*سخنان كوتاه*	كتابخانه	بايگاني (آرشيو )	فيلمهاي مستند علمي

~باز گشت به صفحه اول