صفحه شخصي مظفر شريعتي

نگنجد جهان آفرين در گمان كه او برتر است از زمان و مكان

- آيا شما خدا را ميشناسيد ؟

-نه ! اما وقتي كه متوجه ظهور آثار خشم و ناراحتي بر چهره او شد م . با آرامش پرسيدم مگر شما ميشناسيد ؟

معلوم است كه ميشناسم . تعجب من از شماست كه ميگوييد او را نميشناسيد .

پرسيدم ببينم اگر مورچه اي به شما بگويد كه شهر شما را ميشناسد چه ميگوييد ؟

معلوم است ميخندم .

حالا اگر ادعا كند كه كره زمين را ميشناسد چه ؟ لابد بيشتر ميخنديد . خوب حالا از مورچه بخواهيد كه خدا را برايتان توصيف كند . مسلما آن را به شكل و وضعي شرح ميدهد كه براي خودش قابل درك ميباشد . و به احتمال زياد او را مورچه اي بسيار نيرومند و قوي مثلا به اندازه يك فيل تصور خواهد كرد كه در سوراخ بزرگتري زندگي ميكند . مگرنه ؟!

راستي شما چقدر اين جهان و خالق آن را ميشناسيد ؟

شهريور 85

شگفتيهاي جهان هستي را ببينيد

آيا شما به خدا اعتقاد داريد ؟

تقريبا كسي نيست كه دلش نخواسته باشد حداقل يك بار اين سوال را از بعضي ها بپرسد . اين بعضي ها ، برخي مواقع دوستان و عزيزان شما هستند و گاهي هم كساني كه به دليلي مايل هستيد نظر آنها را بدانيد . برخي از دوستان عزيز و اغلب ناديده من نيز گاه اين سوال را از من ميكنند . دوستي پرسيده بود " شما همسرتان را خيلي دوست داشتيد و او را از دست داديد . ظاهرا به عدالت و انسانيت هم احترام ميگذاريد اما شكايت هم ميكنيد كه يافت مي نشوند . بنابراين آيا باز هم به خدا اعتقاد داريد ؟ و آيا جمله اي كه از فردوسي بالاي سايتتان نوشته ايد - به نام خداوند جان و خرد - براي شما مفهوم خاصي دارد ؟ "

بنابراين ديدم شايد بد نباشد اگر چند خطي در اين باره بنويسم تا پاسخ كوتاهي هم به اين دوست ناديده ام داده باشم .

دوست عزيز ، من به علم و دانش خيلي علاقه دارم در جهان علم ، اول چيزي را تعريف ميكنند و سپس بر اساس آن سوالي را مطرح ميكنند . بنابراين به نظر من بايد اول تعريفي از اين خدايي كه اعتقاد به آن را مورد پرسش قرار ميدهيم مشخص كنيم و بعد در مورد آن صحبت كنيم . چون احتمالا دو نفر را در سرلسر گيتي پيدا نخواهيد كرد كه مشخصات خدايي كه باور دارند يكسان باشد .در طول تاريخ بسياري از انسانها دقيقا همه صفات و خصوصيات انساني خود را به خدا هم نسبت ميدهند اما با قدرتي بيشتر . متفكري گفته است اگر فيلها ميتوانستند خدايشان را توصيف كنند حتما او را به شكل يك فيل بزرگ وصف ميكردند . و متفكر ديگري هم كه دلش از اينهمه ظلم و بي عدالتي در جهان به درد آمده نيز گفته است كه ترجيح ميدهد كه بپذيرد خدايي در كار نيست تا باشد و اينهمه ظلم و ستم در جهان را ببيند و كاري نكند . برخي خالقي براي جهان را ميپذيرند اما ميگويند هيچ اطلاعي از آن خدا و اينكه چرا اين كار را كرده ندارند . معتقدند كه خالقي ، جهاني را با قوانيني ساخته و آن جهان كار خودش را مطابق آن قوانين انجام ميدهد و برخي هم در نقطه مقابل اين بينش ، خدايي را باور دارند كه همه موجودات ساخته خود را با دقت ميكروسكوپي تحت نظر دارد و برگ درختي تكان نميخورد مگر به اراده او . و البته عده اي نيز اين پرسش را مطرح ميكنند كه در اين صورت وعده پاداش و مجازات براي كساني كه تنها هنرپيشه ايفاي نقشي هستند چه مفهومي خواهد داشت ؟ برخي نيز اساسا خدايي را باور ندارند و ميگويند بنا به دلايلي كه نميدانيم و علاقه اي هم نداريم كه بدانيم اين جهان بوجود آمده و اين هست كه هست . و خلاصه نظرات بسيار بسيار متفاوتي در اين باره وجود دارد . بنابراين به نظر من اگر به دليلي لازم داشتيم كه اين سوال را از كسي بپرسم بهتر است اول مشخصات و تعريف خود را از آن خدا بيان كنيم و بعد بپرسيم كه او را باور داري يا نه .

حالا اگر مثلا شما از من بپرسيد كه خدايي را كه در خيلي از نامه ها و نوشته هاي كتبي و اينترنتي خطاب ميكنند باور داريد ؟ پاسخ من منفي است زيرا شواهد بينهايت زيادي در نقض اين گونه نوشته ها وجود دارد . ايميل هاي بسيار زياد و زيبايي تحت عنوان نامه به خدا و يا تشكر ، پرسش ، شكايت و ... از خدا در اينترنت منتشر ميشود كه همه ما دريافت ميكنيم . گاه مطالب بسيار زيبايي نيز در اين نامه ها وجود دارد و براستي انسان را تحت تاثير قرار ميدهد اما آيا همه انسانها ميتوانند مخاطب اين ايميل ها باشند و به مانند من و شما از آن لذت برده و احساس آرامش كنند ؟ زيرا ما به احتمال بسيار در شرايطي آن ايميل را ميخوانيم كه سالم و سير در جلوي مانيتور ديجيتال رايانه شخصي مان آن را ميخوانيم . اما اين بار كه يكي از اين ايميل ها به دست شما رسيد آن را براي اين كودك گرسنه و ناتوان آفريقايي كه در انتظار رسيدن خواهر 8 ساله اش بر خاك ميغلطد و يا آن كودك گرسنه آفريقايي كه لاشخوري به انتظار مرگش نشسته هم بفرستيد و نظر او را هم جويا شويد .

بنابراين ميبينيد كه تعريف خدايي كه مورد پرسش قرار بسيار اهميت دارد . و البته حتي خود اين تعريف نيز در طول زندگي ما تغيير ميكند و با افزايش درك و دانش ما از خود و جهان پيرامونمان و يا تغيير شرايطي كه در آن قرار داريم ، خدايي كه مورد نظرمان هست نيز تغيير كرده و يا متحول ميشود . به عبارتي ديگر خدايي در ذهن ما ميميرد و خدايي ديگر جاي آن را ميگيرد . در ذهن اجدادمان خداياني از چوب ، آهن ، خرما و سنگ وجود داشت كه ميتوان گفت همه مردند _شايد مقصود نيچه فيلسوف معروف نيز از مرگ خدا همين بوده باشد . شايد – و جاي آنها را خداياني ديگر و بزرگتر گرفتند . سپس همانطور كه بشر اطلاعات و دانش بيشتري از جهان كسب ميكرد به كوچكي آنها پي برده و به سراغ خدايان بزرگتر ديگري چون خورشيد و ماه ميرفت و داستاني كه خود بهتر ميدانيد .

بنابراين دوست عزيز من ،اول بايد تعريف چيزي كه مورد سوالتان است را به دقت مشخص كنيد تا بتوان به آن پاسخ داد . و چون اين تعريف به تعداد افراد بشر و حال و هواي آنها متفاوت است، پاسخ هايش نيز به همان اندازه متفاوت خواهد بود . بنابراين من بر اين باورم كه بهتر است تا به نداي جان و خرد خود در مورد اين پرسش گوش دهيم و آن را ملكه ذهنمان سازيم . و به همين دليل نيز بر اين باورم كه ، هرچه دانش و خرد نيرومند تري داشته باشيم ديدگاه و تعريفمان از خدا نيز متعالي تر خواهد - فيلم شگفتيهاي جهان هستي را ببينيد - آيا خدايي كه يك دانشمند كيهان شناس در پشت تلسكوپ و يا يك زيست شناس در پشت ميكروسكوپ مشاهده ميكند و دركي كه آنها از جهان و خالق آن دارند ، با خدايي فردي بيگانه با دانش ، يكي است ؟ حتي عارفي چون مولوي نيز در داستان زيباي موسي و شبان خدايي متفاوت براي اين دو ميبيند همچنانكه خود نيز در طول سرودن مثنوي ديدگاهاي متفاوتي را تجربه ميكند .

و اما در پايان اشاره به اين نكته اگر پاسخ اين پرسش ها را بيابيم احتمالا ديگر نيازي به اينكه از كسي چنين سوالي را بپرسيم نيز نخواهيم داشت .

اما در مورد همسر من . من همسر بسيار نازنين و مهرباني داشتم ، پرستاري كه سالها از وقتش را صرف مراقبت از بيماران كرده بود . مجروحان شيميايي را پانسمان و مراقبت ميكرد. كاري كه كمتر كسي حتي در ميان همكارانش قادر به انجامش بود . او هم خدا را به سختي باور داشت و تا آخرين لحظه حياتش با او بود . اما قطعا بين خدايي كه قبل از بيماري اش ميشناخت و بعد از آنكه دريافت كه در جواني بايد چه بسا به دليل آلودگي هاي شيميايي ناشي از همان مراقبت هاي انساني ، چشم از آرزوهايش ببندد تفاوتهايي وجود داشت. در آخرين ساعات حياتش ديگر قادر نبود حتي با نگاهش نيز با من سخني بگويد . و شايد ميدانست كه من قادر به انجام هيچ كاري برايش نيستم . آخرين درخواستش را در آخرين لحظاتي كه ميتوانست به سختي سخن گويد به من گفته بود . و حاصل آن نيز تلخ ترين لحظه زندگي ام . بردن او به بيمارستان براي شايد زنده ماندن . اما پزشكان هر گونه تلاشي را بيفايده و تنها موجب آزار بيشتر او دانسته بودند و پزشكي نيز كه در منزل در بالاي سرش حاضر بود جز تزريق مقداري كرتن در سرم تغذيه دستش كاري نميتوانست انجام دهد . و من تنها ميدانستم كه قرار است او تا ساعاتي ديگر در بسترش و در آغوش من جهان را براي هميشه ترك كند . آري در آن لحظات دردناك او ديگر با من چيزي نميگفت . گرچه اطمينان دارم كه از همه آنچه در اطرافش ميگذشت آگاه بود – و چه دردناك - اما ميدانم كه در آن لحظات همچنان با خدايش در حال سخن گفتن بود . چه ميگفت و چه ميخواست و خدايي كه در آن لحظه با او سخن ميگفت كدام خدا بود ؟ را نميدانم . چرا كه شناخت ها و احساساتي وجود دارند كه دركشان تنها زماني مقدور ميشود كه در گرداب آن حادثه ويژه گرفتار آمده باشيم . شناخت ها و احساساتي چون احساس درد ، گرسنگي و يا مرگ . و نيز احساس نياز به خدا و شناخت او . اما پس از رفتن او من احساس جديدي را نيز تجربه كردم كه فقط تا حدودي پس از مرگ مادرم تجربه كرده بودم . احساس زيباي وجود عزيزان از دست رفته در كنار خود و حتي تاثيري كه گاه بر زندگي مان دارند ! . احساسي زيبا با تاثيري مثبت . حداقل در محدوده آنچه اكنون مي انديشم . و اين جمله آخر حاصل بيش از نيم قرن تجربه زندگي و انديشيدن است كه هيچگاه انديشه كنوني ام را نيز مصون از خطا ندانم .

مظفر شريعتي

خرداد 88

تذكر :

اميدوارم دوستان زيادي كه اغلب ايميل هاي زيبايي در موارد مختلف از جمله نامه هايي به خدا و يا نمايش هاي پاور پوينت در اين مورد براي من ميفرستند . همچنان به كار خود ادامه دهند . زيرا اتفاقا من بيش از آنچه مايل باشم سخنان و انديشه هاي موافق با نظرات كنوني ام را بدانم مايل هستم انديشه هاي متقابل از آنها را بدانم زيرا آنچه را كه اكنون خود ميدانم ، كه ميدانم . اما نياز من به دانستن چيزهايي است كه نميدانم . چه بسا يك جمله بتواند مرا متوجه باوري نادرست گرداند و همواره مديون گوينده و فرستنده آن جمله .

فيلم شگفتيهاي جهان هستي را ببينيد

اپراي زيباي موسي و شبان را نيز ببينيد توضيح

آذر 88

باز گشت به صفحه اصلي