صفحه شخصي مظفر شريعتي

فلسفه ، منطق و عرفان در چند خط

در پاسخ به دوست ناديده ع – م كه پرسش ها و نظراتي در اين زمينه داشتند .

منطق مجموعه اصول و قوانيني است كه طريقه صحيح بكار بردن عقل را مي آموزد . و از زمان ارسطو شكل گرفت .

فلسفه بحث در مورد موضوعاتي است كه در ذهن انسان مطرح ميباشد اما پاسخ آن در حيطه كار علم نيست . چرا كه قابل تجربه نميباشد و علم تنهاو تنها در قبال آن چيزهايي صحبت ميكند كه قابل تجربه باشند .

عرفان نگاهي است ايراني / مذهبي به برخي مسائل فلسفي ، اما به دور از شريعت و واسطه و از راه طريقت . تلاشي در جهت كاهش دشواريها و سختي هايي كه قوانين و مقررات فقهي ايجاد ميكند و ايجاد يك حد واسط . تاكيد بر اينكه همه ما ممكن است درست بگوييم به جاي اينكه فقط من درست ميگويم . و همه ممكن است قسمتي از يك حقيقت كل باشيم ،تا اينكه حقيت كل من هستم و بس . رسيدن به حقيقت است نه از راه علم و دانش و تجربه و آزمايشگاه ، كه از راه دل و شهود باطن . عارف از جمع فاصله ميگيرد و به درون خود ميرود . به اعمال و مناسكي دست ميزند اي بسا دشوار تر از آنچه دين ميگويد و از مراحلي عبور ميكند و به نوعي خود هيبنوتيزمي و شادي درون دست ميابد بدون آنكه به محيطي كه واقعا در آن قرار دارد توجهي داشته باشد .

عارفان را شمع و شاهد نيست از بيرون خويش خون انگوري نخورده باده شان هم، خون خويش

هر كس اندر جهان ،مجنون ليلي اي شدند عارفان ليلي خويش و ،دم به دم مجنون خويش

ساعتي ميزان آني ، ساعتي موزين اين بعد از اين ميزان خود شو تا شوي موزون خويش

گر تو فرعون مني از مصر تن بيرون كني در درون حالي ببيني موسي و هارون خويش

لنگري از گنج مادون بسته اي بر پاي جان تا فروتر ميروي هر روز با قارون خويش

يونسي ديدم بر نشسته بر لب درياي عشق گفتمش چوني جوابم داد بر قانون خويش

گفت بودم اندرين دريا قضاي ماهي اي پس چو حرف نون خميدم تا شدم ذالنون خويش

زين سپس ما را نگو چوني و از چون در گذر چون ز چوني دم زند آنكس كه شد بي چون خويش

باده غمگينان خورند و ما زمي خوش دل تريم رو به محبوسان غم ده ساقيا افيون خويش

خون ما بر غم حرام و خون غم بر ما حلال هر غمي كو گرد ما گرديد شد در خون خويش

باده گلگون است بر رخسار بيماران غم ما خوش از رنگ خوديم و چهره گلگون خويش

من نيم موقوف نفخ صور همچون مردگان هر زمانم عشق جاني ميدهد ز افسون خويش

مولوي

موسي و شبان را نيز بخوانيد

گـفـت مــا را هـفـت وادي در ره اسـت چون گـذشـتـي هـفت وادي، درگه است

وا نـيـامـد در جـهـان زيــن راه کــــس نـيـسـت از فـرسـنـگ آن آگــــاه کــــس

چون نـيـامــد بــاز کــس زيــن راه دور چـون دهـنـدت آگـــهـــي اي نــــاصــبــور

چـون شدنـد آنـجـايـگـه گـم سـر بسر کــي خــبــر بــازت دهــد از بــي خــــبــر

هـسـت وادي طــلــب آغــــاز کــــــار وادي عـشق اسـت از آن پـس، بي کنار

پـس سـيـم واديـسـت آن مـعــرفـت پـس چـهـارم وادي اسـتـغـنـي صــفــت

هـسـت پـنـجـم وادي تـوحـيـد پــاک پـس شـشـم وادي حـيــرت صـعـب نـاک

هـفـتـمـيـن، وادي فـقـرست و فـنـا بــعــد از ايــن روي روش نــــبـــود تـــــرا

در کشش افـتـي، روش گـم گرددت گـــر بــود يــک قــطــره قــلــزم گــــرددت

عطار نيشابوري

در ذهن انسان سوالات بيشماري نقش ميبندد كه انسان به دنبال پاسخ هايي براي آنها ميباشد . روزي صداي رعد و برق و سياهي شب او را به وحشت مي انداخت ( البته اگر شبي را در بيابان و جنگل و كوه گذرانده باشيد مسلما به اجدادمان حق ميدهيد ) و مشاهده مرگ دوستان و ياران و متلاشي شدن بدن آنها ونيز پيش بيني اين امر كه خود او نيز چنين سرنوشتي خواهد داشت بر وحشت او مي افزود . او براي اين پرسش ها ي ذهن خود به دنبال پاسخ بود . كم كم از مشاهده شعله و دود آتش ، اين بهترين و مهمترين دوست و كشف او ،و اينكه چگونه ميسوزد و تمام ميشود و به هوا ميرود ، به اين انديشيد كه شايد مردگان نيز- عزيزان ديگر او - كه جسدشان متلاشي ميشود، همانند آن آتش كه ميسوزد به آسمان ميرود ، آنها نيز به آسمان ميروند . و چون به دليل تاريكي مطلق شب در آن روزگار كاملا متوجه آسمان و ستارگان آن بود ،بيشتر و بيشتر نيز مفتون زيبايي ها و نيز وحشت از عظمت آن ميشد . و تقريبا منشائ هر چيز را در آسمان مي جست . اما كم كم انسان توانست با قدرت منحصر به فرد سلولهاي خاكستري مغزش بين پديده هايي كه در پيرامونش رخ ميدادند روابطي را كشف كند و كم كم به چيزي به نام علم و دانش دست يافت . او ديگر نه تنها از صداي رعد و برق نميترسيد كه نيروي عظيم الكتريسيته را نيز به خدمت خود گرفت و نه تنها از شهاب سنگها به وحشت نمي افتاد كه خود بر شهابهايي به سوي آسمان پر ميكشيد . و البته آسماني كه مفهوم آن با توجه به شناختي كه اكنون از جهان دارد به هيچ روي با آن آسمان شباهتي ندارد .

دوراني كه ما اكنون در آن بسر ميبريم دوران علم و دانش است . و آنچه روزي انجام آن تنها به خدايان نسبت داده ميشد ، توسط كودكان ما قابل انجام ميباشند . و حتي دانش و فن آوري انسان شايد روزي مرگ او را نيز مهار و يا بسيار به تعويق اندازد .( يكي از شاخه هايي كه دانشمندان فضايي بر روي آن كار ميكنند لزوم طولاني ساختن عمر انسان در مسافرتهاي فضايي ميباشد . شبيه سازي بدن انسان توسط مهندسي ژنتيك و نگاهداري و انتقال اطلاعات حافظه توسط رايانه شايد پاسخ اين مشكل باشد )

اما در طول اين مسيري كه انسان طي كرده است همواره پاسخ نخست به سوالات ذهن او از مجرايي بجز علم ودانش بوده داست . اما آنچه كه انسان را از درون غار به نقطه اي كه اكنون قرار دارد رسانده است يعني نقطه اي كه شما به سادگي كلماتي را كه من نوشته ام ميخوانيد بي آنكه مرا ببينيد و بشناسيد . ( دهكده جهاني ) قدرت خارق العاده سلولهاي خاكستري مغزش در شناخت قوانين طبيعت و قدرت شگفت انگيز دستان ابزار سازش بوده است . گاه پاسخ هايي كه علم ودانش به سوالات داده است مطابق پيش بيني هاي ديگر از جمله پيش بيني هاي فلسفي بوده است اما گاه نيز علم و دانش خط بطلاني بر آنها كشيده است . آنچه به نظر من و براي شخص من اهميت دارد اين است كه نگاه فلسفي ما به پرسش هاي باقي مانده ، خارج از چهارچوبي كه علم و دانش بر ما آشكار ساخته است نباشد . ضمن اينكه حقيقتي كه در درون ذهن يك عارف گوشه نشين و بدون ارتباط با ديگران ،و فقط بر او آشكار است ، دردي از شخص من دوا نميكند و من عامي ترجيح ميدهم كه از حقيقت كشف شده توسط يك داروساز و پزشك و مهندس و منجم برخوردار شوم تا آنچه در ذهن يك عارف عالي مقام ميگذرد هر چند هم كه زيبا و با شكوه باشد . ضمن اينكه از برخي انديشه هاي بسيار زيبا ، عميق و با شكوه ،اندك عارفاني چون مولوي نيز بسيار بهره برده و ميبرم و توجه به آنها را براي يك زندگي سالم انساني مفيد و حتي لازم ميدانم . ضمن آنكه تناقضات و اشكالات متعددي را نيز در آنها يافته ام .كه خصوصيت اجتناب ناپذير نوشته ها و افكار انساني است .

علاقمندان به تاريخ فلسفه حتما كتاب تاريخ فلسفه نوشته ويل دورانت را مطالعه كنند .

در آغوش نور

مظفر شريعتي

آذر 87

باز گشت به صفحه اصلي