M_Shariaty home page پايگاه علمي،ادبي و فرهنگي مظفر شريعتي . .

دانشمندان تعدادي ميمون را در قفسي قرار دادند. در وسط قفس يك نردبان و بالاي نردبان دسته ای موز گذاشتند. اما هر وقت كه ميموني برلي برداشتن موز بالاي نردبان مي‌رفت ، دانشمندان بر روي ساير ميمون‌ها آب سرد مي‌پاشيدند تا آنها را اذيت كنند . پس از مدتي، هر وقت كه ميموني ميخواست بالاي نردبان برود سايرين او را كتك مي‌زدند. مدتی بعد هيچ ميموني با وجود گرسنگي و علاقه به موز جرات بالا رفتن از نردبان را به خود نمي‌داد. مدتي بعد دانشمندان يكي از ميمون‌ها را از قفس خارج كرده و ميمون ديگري از محلي ديگر به اينجا آورد . ميمون تازه وارد از همه جا بي خبر بلافاصله ميرفت سراغ نرده بان تا برود سراغ موزها ، اما ساير ميمون ها از ترس آب سرد به جان او مي افتادند و حسابي كتكش ميزدند . مدتي بعد محققان ميمون ديگري را هم از ميمونهاي قديمي عوض كردند و ميمون جديدي به جاي او در قفس قرار دادند و همين اتفاق افتاد يعني ميمون جديد خواست برود سراغ موزها كه همه ميمونها حتي آنكه جديد آمده بد به او حمله كرده و كتكش زدند . به مرور دانشمندان ميمون ها را يكي يكي با ميمونهاي ديگري عوض كردند به طوري كه پس از مدتي همه آن ميمونها عوض شده بودند . اما آن پديده و اتفاق عوض نشد يعني حتي وقتي كه همه ميمونها نيز عوض شده بودند و هيچ ميموني در قفس نبود كه واقعه آب پاشيدن را ديده باشد اما هر كس از نرده بان بالا ميرفت كتك ميخورد . مسلما هيچكدام از ميمون ها ديگر نميدانستند كه چرا چنين رفتاري در آنها وجود دارد اما به قول معروف بلد شده بودند و يا رسمشان شده بود كه اين كار را بكنند !

اين اتفاق در بسياري زمينه ها و امور اجتماع مشاهده ميشود . و برخي آن را به عنوان مثالي از يك پارادايم بكار ميبرند . برخي حتي در جهان علم و دانش نيز بدان اشاره ميكنند كه البته شخصا با اين نحو نگريستن به جهان علم م خالف هستم زيرا آنچه در جهان علم بويژه علوم تجربي و بويژه دانش فيزيك و رياضي چهارچوبهاي پذيرفته شده علمي را تعيين ميكند ، ترس از كتك خوردن نيست و يا عادت به يك مسئله نيست . – گرچه در موارد زيادي نيز بوده است - بلكه در جهان علم و دانش بويژه در عصر حاصر ، يك چهار چوب علمي تا زمانيكه چهارچوب بهتري به جاي آن برقرار و پذيرفته نشده باشد ، مورد استفاده قرار ميگيرد و زماني جاي خود را به چهار چوب ديگري ميدهد كه پيشرفتي در آن مورد صورت گرفته باشد . بنابراين به نظر من اين مورد را به جهان علم و دانش نميتوان نسبت داد . اما در هر صورت برخي حتي در جهان علم نيز چنين ميگويند ( توماس كوهن 1962)كه پارادايم يك علم تا مدتي ثابت است و تغيير نميكند و دانشمندان در آن چهار چوب كار ميكنند اما بعد بحراني پيش آمده و آن پارادايم شكسته و انقلابي در علم رخ ميدهد كه خود به پارادايم جديدي تبديل خواهد شد .

اما در هر صورت در بسياري مسائل ما انسانها رفتارمان بي شباهت به ميمونهاي اين آزمايش نيست . اگر منصف باشيم در بسياري از افكار و عقايد و سنت ها و رفتارمان كارهايي انجام ميدهيم كه هيچ دليل موجهي براي آنها نداريم . بلكه فقط اسير تابوهايي شده ايم كه به ما ارث رسيده است .

باز گشت به صفحه اول